UTK: Ponad 200 SPAD-ów w 2025 roku

Spotkanie zorganizowane przez dr. inż. Ignacego Górę, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, zgromadziło przedstawicieli kluczowych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo kolei. W obradach uczestniczyli Piotr Malepszak, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury, Rafał Leśniowski, Przewodniczący Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych oraz reprezentanci przewoźników kolejowych.

Dane nie pozostawiają złudzeń

Analiza statystyk UTK wskazuje, że zdarzenia SPAD to jeden z kluczowych obszarów, z którymi system kolejowy mierzy się pod względem bezpieczeństwa. W 2022 r. odnotowano 152 takie zdarzenia, w 2023 r. – 165, w 2024 r. – 196, a w 2025 r. już 208. Oznacza to wzrost o 56 wypadków i incydentów w ciągu czterech lat.

Szczególnie wyraźnie widoczny jest wzrost liczby minięć semaforów. W 2025 r. takich zdarzeń było 59, podczas gdy w 2022 r. – 34. To wzrost o niemal 74%, który bezpośrednio przekłada się na poziom ryzyka w ruchu kolejowym.

Jednocześnie odnotowano pierwszy od lat pozytywny sygnał w kategorii najpoważniejszych zdarzeń SPAD – wypadków B04. Pomimo wzrostu pracy eksploatacyjnej, ich liczba spadła do 30 w 2025 r., wobec 39 w 2024 r. oraz 34 w 2022 r.

Technologia jako kluczowy element systemu bezpieczeństwa

„Musimy konsekwentnie budować system, w którym błąd człowieka będzie coraz trudniejszy do popełnienia. Maszyniści i dyżurni ruchu powinni być realnie wspierani przez nowoczesne rozwiązania techniczne” – podkreślał dr inż. Ignacy Góra, Prezes UTK, wskazując na potrzebę przyspieszenia wdrażania systemu ETCS.

O konieczności objęcia jak największej liczby linii kolejowych systemem ETCS, również w wersji Limited Supervision, mówił także Piotr Malepszak, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury.

Czynnik ludzki – wciąż najsłabsze ogniwo

Pomimo postępu technologicznego głównym źródłem zdarzeń SPAD pozostają działania lub zaniechania człowieka. Najczęściej są to: pomyłki podczas rutynowych czynności – wykonywanie działań automatycznie, bez pełnej kontroli sytuacji, dekoncentracja – m.in. komunikaty diagnostyczne, rozmowy radiowe oraz korzystanie z telefonów komórkowych w kabinie, zmęczenie – długie zmiany (powyżej 4,5–6 godzin) oraz praca nocna znacząco zwiększają ryzyko błędu, utrwalone przyzwyczajenia – zakładanie standardowego przebiegu jazdy zamiast bieżącej analizy sygnałów, brak doświadczenia – maszyniści w pierwszych dwóch latach pracy są najbardziej narażeni na błędy prowadzące do SPAD.

Na poziomie organizacyjnym sytuację pogłębiają również czynniki systemowe: presja na punktualność, niewystarczająca komunikacja między pracownikami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo oraz niedostatecznie rozwinięta kultura bezpieczeństwa w części przedsiębiorstw kolejowych.

Od diagnozy do działań

Jednym z kluczowych tematów była możliwość wprowadzenia monitoringu w kabinach maszynistów. W procesie badania przyczyn zdarzeń nagrania mogą stanowić ważne źródło informacji, umożliwiając precyzyjne określenie mechanizmów przyczyn zdarzeń SPAD oraz projektowanie skutecznych działań zapobiegawczych.

Przewoźnicy zaprezentowali także rozwiązania już stosowane w praktyce operacyjnej. Wśród nich znalazły się m.in.: dodatkowe jazdy z instruktorem dla maszynistów z krótkim stażem oraz dla osób uczestniczących w zdarzeniach SPAD, indywidualne rozmowy po zdarzeniach kolejowych, zwiększenie liczby i czasu trwania szkoleń na symulatorach, indywidualne oznaczanie miejsc postojów handlowych pociągów, przygotowywanie materiałów wideo wykorzystywanych w procesie doskonalenia zawodowego oraz wdrażanie aplikacji ograniczających funkcjonalność urządzeń mobilnych po osiągnięciu przez pociąg określonej prędkości jazdy.

Prezes UTK zachęcał również do szerszego wykorzystania nowoczesnych narzędzi – w tym intensyfikacji szkoleń symulatorowych oraz wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji, które mogą wspierać analizę przyczyn zdarzeń oraz wskazywać skuteczne metody przeciwdziałania.

Działania omawiane podczas posiedzenia Zespołu zadaniowego wpisują się w długofalową strategię UTK na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Urząd zapowiada systematyczne monitorowanie efektów wdrażanych rozwiązań oraz dalsze inicjatywy ukierunkowane na ograniczanie ryzyka zdarzeń SPAD.